Otyłość osób młodych – co robić?

Kiedy możemy mówić o nadwadze dziecka?

Okres do ok. 19 r.ż. charakteryzuje się intensywnym wzrostem. Jest to również okres, podczas którego ciało młodego człowieka „przygotowuje się” do tego, by prawidłowo wejść w dorosłość. Interesujący jest fakt, że każde dziecko dorasta w swoim indywidualnym tempie. Jedni są wyżsi, drudzy niżsi. Jedni rosną szybciej, drudzy wolniej. Mogłoby się wydawać, że problem otyłości nie dotyczy dzieci, a jest wręcz przeciwnie – nadmierna masa ciała nie może być bagatelizowana.

U dorosłych, aby ocenić czy masa ciała jest prawidłowa posługujemy się wskaźnikiem BMI. BMI>25 wskazuje na nadwagę, a BMI>30 wskazuje na otyłość. U dzieci do tego celu służą siatki centylowe. Zostały one opracowane poprzez zmierzenie osób z każdej grupy wiekowej i przedstawiają przekrój społeczeństwa. Dzięki nim możemy odczytać jak dana osoba wypada na tle innych osób w tym samym wieku. Granice nadwagi oraz otyłości zostały oszacowane metodami statystycznymi i zostały oznaczone na poniższych siatkach pogrubionymi liniami1.

http://www.czd.pl/images/stories/promocja_zdrowia/Centyle_BMI_ch%C5%82opcow_w_wieku_3_18_lat.jpg

Przykład:
Adaś ma 11 lat, 150 cm wzrostu i waży 55 kg (BMI=22). Jeżeli naniesiemy jego BMI na siatkę, znajdzie się ono na ok. 85 centylu. Oznacza to, że jego BMI jest większe, niż  u 85% rówieśników, a mniejsze tylko od 15%.

Jeżeli spojrzymy na historię pomiarów Adasia zauważymy, że do 8 r.ż. BMI wzrastało „w swoim tempie”, a następnie masa ciała (a właściwie stosunek masy do wzrostu) zaczęła rosnąć szybciej. Być może było to związane z naturalnym wzrostem, ale również mogło świadczyć o rozpoczynającej się nadwadze. Gdyby wtedy zostały podjęte odpowiednie kroki istnieje szansa, że nadwaga nie rozwinęłaby się w ogóle.

Czy odchudzanie dziecka jest bezpieczne?

Oczywiście, najlepiej byłoby gdyby masa ciała była prawidłowa. Wtedy redukcja tkanki tłuszczowej nie byłaby konieczna. Warto jednak wiedzieć, że otyłość jest stanem niebezpiecznym dla zdrowia i należy się jej pozbyć. Otyłość sprzyja wystąpieniu wielu chorób zarówno przed 18 r.ż., jak i w życiu dorosłym2,3. Przeglądając zalecenia Europejskiego Towarzystwa Endokrynologicznego i Europejskiego Towarzystwa Pediatrycznego, znajdziemy dokładne zalecenia jak przeprowadzić zdrową redukcję masy ciała. Innymi słowy, nie ma przeciwwskazań do odchudzania, jeżeli zostanie ono przeprowadzone w sposób bezpieczny4.

Nawyki sprzyjające odchudzaniu

Redukcja masy ciała powinna opierać się przede wszystkim o zmianę nawyków, a nie ograniczanie jedzenia (a już tym bardziej głodzenie). Powinniśmy młodemu człowieku wskazywać właściwą drogę i w każdy możliwy sposób zachęcać do aktywności fizycznej. Pamiętajmy, że potrzeby na składniki odżywcze dalej pozostają stosunkowo wysokie, szczególnie jeżeli chodzi o wapń i fosfor5.

Co jest ważniejsze?

Przedstawione powyżej nawyki wskazują prawidłowy kształt diety dziecka. Aby skuteczniej leczyć otyłość, warto się zastanowić nad tym, co ją spowodowało. Znalezienie, a następnie zmiana kilku kluczowych zachowań może nas doprowadzić do sukcesu.  

Przykład:
Nadwaga u Adasia może wynikać z faktu, że codziennie wypija szklankę coli. Czasami sięgnie po sok, ale wody nie pije wcale. Mówi, że woda jest „bez smaku” i nie będzie jej pił. Adaś w ten sposób nadprogramowo dostarcza ok. 100 kcal dziennie. Po paru miesiącach nadprogramowe kalorie doprowadziły do nadwagi. 

W tym wypadku zamiana coli na wodę lub inny bezkaloryczny napój powinna być jedną z pierwszych zmian. Jednak nie będzie sprawą priorytetową dla innej osoby, której nadwaga wynika z dużego spożycia słodyczy lub częstej wizyty w fast-foodach2.

Ile powinno trwać odchudzanie?

Odchudzanie powinno być procesem długotrwałym, a zmiana nawyków wprowadzona na stałe. Od dzieci oraz osób w okresie dojrzewania oczekujemy, że w miarę upływu czasu będą oni przybierać na masie. Jest to jak najbardziej właściwe i zdrowe. Jeżeli dzieci i osoby dorastające nie przybierają na masie to tak naprawdę tracą masę ciała7. Dlatego też pożądane będzie, jeżeli uda się utrzymać masę ciała (lub niewielkie zmniejszenie) wystarczająco długo, by nie wskazywała ona otyłość.  

Odchudzając młodego człowieka musimy brać pod uwagę, że jest on w okresie wzrostu i sukcesywnie jego masa ciała będzie się zwiększać. Powinniśmy zwracać uwagę przede wszystkim na ilość tkanki tłuszczowej oraz „pozycję” na siatce centylowej8. Oczekiwanie dużych spadków wagi nie będzie do końca właściwe. 

O ile „nowe” nawyki żywieniowe powinny być wdrożone na stałe, na efekty prawdopodobnie trzeba będzie poczekać kilka lub kilkanaście miesięcy. Warto zaznaczyć, że skuteczność procesu zależy w dużej mierze od rodziców. To oni jako osoby najbliższe młodemu człowiekowi mają bezpośredni wpływ na to Co? Kiedy? i Jak je?9.

Co może utrudniać odchudzanie?

Dzieci (szczególnie młodsze) intuicyjnie bardziej preferują produkty, które są słodkie, słone oraz gęste energetycznie (tzw. kaloryczne). Są również niechętnie nastawione do produktów gorzkich i kwaśnych. Cały szkopuł w tym, że produkty, które sprzyjają utrzymaniu prawidłowej masy ciała, nie są ani słodkie, ani słone, ani gęste energetycznie. Dodatkowo część warzyw i owoców może być po prostu dla nich nieznana – no bo kto to widział, żeby jedzenie było kolorowe. Przywiązanie dzieci do smaku słodkiego wynika z faktu, iż jest to pierwszy smak, który poznały w swoim życiu. Produkty niesłodkie odbierane jako „inne”2.

Przywiązanie do smaku słodkiego jest niewątpliwie elementem, z którym należy się uporać. Można to zrobić poprzez zapoznawanie dziecka z różnymi „nowymi” produktami. Dobrze sprawdzi się zwiększenie spożycia owoców (lub dodawanie ich do potraw). Owoce oprócz tego, że są słodkie to zawierają dużo błonnika, witamin i składników mineralnych.

Podsumowanie

Nie każde dziecko trzeba odchudzać, ale wszystkim na dobre wyjdzie zbliżenie się do prawidłowej diety oraz zmniejszenie spożycia produktów bogatych w cukier (głównie napoje gazowane, nabiał słodzony cukrem, słodzone płatki, słodycze itd.). Warto kontrolnie raz w roku sprawdzić masę ciała dziecka i umiejscowić ją na siatkach centylowych. W niektórych przypadkach może być wymagane zmniejszenie ilości tkanki tłuszczowej poprzez zmianę nawyków żywieniowych oraz zwiększenie codziennej aktywności fizycznej.

Źródła

  1. Kułaga Z i wsp.: Siatki centylowe wysokości, masy ciała i wskaźnika masy ciała dzieci i młodzieży w Polsce–wyniki badania OLAF. Standardy Medyczne. Pediatria, 2010, 7: 690-700.
  2. Fidler Mis N i wsp.: Sugar in Infants, Children and Adolescents: A Position Paper of the European Society for Paediatric Gastroenterology, Hepatology and Nutrition Committee on Nutrition. J Pediatr Gastroenterol Nutr. 2017;65(6):681–696.
  3. Gawlik, A. i wsp.: Powikłania otyłości u dzieci i młodzieży. Endokrynologia, Otyłość i Zaburzenia Przemiany Materii. 2009;5(1), 19-27.
  4. Styne DM i wsp.: Pediatric Obesity—Assessment, Treatment, and Prevention: An Endocrine Society Clinical Practice Guideline. J Clin Endocrinol Metab. 2017 Mar 1; 102(3): 709–757.
  5. Jarosz M: Normy żywienia dla populacji Polski. Instytut Żywności i Żywienia, 2017. 
  6. Piramida zdrowego żywienia i stylu życia dzieci i młodzieży. Narodowe Centrum Edukacji żywieniowej.
  7. Bouma S: Diagnosing Pediatric Malnutrition: Paradigm Shifts of Etiology-Related Definitions and Appraisal of the Indicators. Nutr Clin Pract. 2017;32(1):52–67.
  8. Lobstein T i wsp.: Child and adolescent obesity: part of a bigger picture. Lancet. 2015;385(9986):2510–2520.
  9. Boutelle KN i wsp.: Effect of Attendance of the Child on Body Weight, Energy Intake, and Physical Activity in Childhood Obesity Treatment: A Randomized Clinical Trial. JAMA Pediatr. 2017;171(7):622–628

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *